Jak wybrać dobry probiotyk?

Przyjmowanie probiotyków ma wiele pozytywnych skutków dla jelit, a dokładnie dla tzw. mikrobioty jelitowej.
Przede wszystkim przywracają jej równowagę, co jest bardzo ważne dla osób, które doświadczają biegunki albo przechodzą kurację antybiotykami. Aby probiotyk mógł dobrze spełniać swoją funkcję, powinien charakteryzować się dobrą, udokumentowaną jakością. Sprawdź, na co zwracać uwagę przy wyborze dobrego probiotyku.

Probiotyk – co to jest?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które przyjmowane
w odpowiednich ilościach zapewniają gospodarzowi korzyści zdrowotne1. Najczęściej stosowane probiotyki mają formę preparatów opartych na bakteriach lub drożdżach.

Dlaczego probiotyki przynoszą korzyści?

Korzyści płynące ze stosowania probiotyków dotyczą ich wpływu na mikrobiotę jelitową1. Mikrobiota (zwana czasem mikroflorą) to biliony różnych mikroorganizmów, które żyją we wzajemnej relacji w jelitach. Te mikroorganizmy znajdują się głównie w okrężnicy i mają korzystne działanie jak np. stymulacja systemu odpornościowego i fermentacja składników (substratów), co przyczynia się do odżywiania komórek gospodarza2.

Mikrobiota jelitowa jest obecna już od urodzenia, kształtuje się w ciągu pierwszych trzech lat życia, a w wieku dorosłym osiąga „stabilną” populację3. W ciągu pierwszych lat na skład mikrobioty mają wpływ takie czynniki jak długość ciąży, sposób porodu, sposób karmienia (piersią czy z butelki), stosowanie antybiotyków lub przebyte choroby2. Zaburzenia różnorodności mikrobioty we wczesnych latach życia mogą prowadzić do alergii i otyłości w późniejszym życiu3.

Natomiast u dorosłych na różnorodność i skład mikrobioty jelitowej mogą wpływać takie czynniki jak dieta, stosowanie leków (w tym antybiotyków), przebyte choroby, wiek3. Brak równowagi mikrobioty (mikroflory) jelitowej może przejawiać się biegunkami, stanami zapalnymi oraz przerostem szkodliwych bakterii w jelitach4.

Główną korzyścią probiotyków jest wpływ na ekosystem jelit poprzez: przywracanie równowagi mikrobioty jelitowej, poprawę fizjologii jelit (w tym wzmacnianie bariery śluzowej, która uniemożliwia szkodliwym bakteriom dostęp do komórek), trawienie pokarmu lub wpływanie na układ odpornościowy (w tym zwiększenie wydzielania przeciwciał, które mogą atakować szkodliwe bakterie)1,3.

Jak wybrać dobry probiotyk?

Probiotyki mogą występować w różnych formach, takich jak fermentowana żywność, suplementy diety i leki probiotyczne3.

Klasyfikacja probiotyku jako lek, suplement diety albo żywność jest powiązana m.in. z poziomem dowodów klinicznych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa3. Fermentowana żywność probiotyczna spożywana w ramach zbilansowanej diety oraz suplement diety jako uzupełnienie normalnej diety mogą przynosić korzyści zdrowotne, ale nie mają udowodnionego działania terapeutycznego3. Co innego w przypadku leku probiotycznego, który charakteryzuje się dowodami klinicznymi potwierdzającymi nie tylko jego korzystny wpływ na organizm, ale również działanie terapeutyczne lub zapobiegawcze5. A dodatkowo, każdy lek w Polsce musi być zarejestrowany przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Odporność probiotyku na niesprzyjające warunki

Bardzo ważną kwestią przy wyborze probiotyku jest zdolność do przetrwania zawartego w nim szczepu bakterii lub drożdży w trudnych warunkach, które wynikają np. z przyjmowania antybiotyków albo z oddziaływania soku żołądkowego.

Jeśli chodzi o antybiotyki, to probiotyki zawierające drożdże Saccharomyces boulardii CNCM I-745, które są naturalnie niewrażliwe na antybiotyki, mogą być przyjmowane nawet jednocześnie z różnymi antybiotykami6. Inaczej wygląda sytuacja z probiotykami bazującymi na szczepach bakterii, które nie mają tej naturalnej oporności. Z tego względu, aby takie probiotyki niosły korzyści, zaleca się przyjmować je z kilkugodzinnym odstępem od przyjęcia antybiotyku.

Niektóre probiotyki mogą nie przetrwać trudnych warunków panujących w żołądku i dlatego do jelit dociera ich mniej1. Na przykład gatunek bakterii powszechnie występujący w fermentowanych produktach mlecznych (Lactococcus lactis) jest wysoce wrażliwy na działanie soku żołądkowego i żółci, więc utrzymuje się w przewodzie pokarmowym tylko przez krótki czas7.

O przetrwaniu danego szczepu w niesprzyjających warunkach będzie decydowała również odpowiednia liczba jednostek (komórek mikroorganizmów) w produkcie, tzw. stabilność probiotyku, która może się zmniejszać np. w procesie produkcji i pakowania albo w czasie przechowywania na półce. W przypadku leków probiotycznych liczba jednostek podanych na opakowaniu i wynikająca z tego skuteczność produktu jest zweryfikowana przez organy dopuszczające produkt do obrotu, natomiast w przypadku suplementów diety taka weryfikacja nie jest wykonywana. Według raportu Najwyższej Izby Kontroli (NIK) z 2017 r. prawie 90% probiotyków będących suplementami diety nie zawierało deklarowanej liczby bakterii probiotycznych8.

Grafika odpowiadająca na pytanie "Czym charakteryzuje się dobry probiotyk?", ukazująca cechy dobrego probiotyku: Wysokie standardy produkcji, Przeżywalność w przewodzie pokarmowym, Stabilność szczepu, Dowody kliniczne potwierdzające skuteczność.

Pełna nazwa szczepu probiotycznego również ma znaczenie

W przypadku probiotyku warto zwrócić również uwagę na obecność na etykiecie lub ulotce pełnego oznaczenia szczepu (np. Saccharomyces boulardii CNCM-745), a nie tylko gatunku (np. tylko „Saccharomyces boulardii”). Ma to znaczenie dlatego, że nie wszystkie szczepy należące do danego gatunku mają ten sam poziom dowodów klinicznych, które potwierdzają ich korzyści zdrowotne3,5.

I na koniec jeszcze jedna istotna informacja: probiotyku nie należy mylić z prebiotykiem, który jest składnikiem ulegającym fermentacji (zwykle są to niestrawione węglowodany), będącym źródłem pożywienia dla mikrobioty i probiotyków właśnie1.


Więcej porad

Jakie są przyczyny biegunki? – kobieta trzymająca się za brzuch
Jakie są przyczyny biegunki?

Biegunki mogą mieć charakter infekcyjny i pozainfekcyjny…

Zdjęcie szczepu drożdży Saccharomyces boulardii CNCM I-745 w świetle jelita
Szczep Saccharomyces boulardii CNCM I - 745

Szczep Saccharomyces boulardii CNCM I-745 to nie tylko...

1. Guarner i in. Probiotyki i prebiotyki. Globalne wytyczne Światowej Organizacji Gastroenterologii. Luty 2017. https://www.worldgastroenterology.org. Ostatni dostęp: 14 listopada 2019 r.
2. Butel, MJ, Waligora-Dupriet AJ i Wydau-Dematteis, S. Rozwijająca się mikroflora jelitowa i jej konsekwencje dla zdrowia. Dziennik rozwojowych źródeł zdrowia i choroby. 2018; 9(6): 590-597.
3. Joly, F i in. Mikrobiota jelitowa: pełnoprawny organ. 2017. Marteau, P i Dore J (red.). Paryż: John Libbey Eurotext.
4. Więcej MI, a Świdsiński, A. Saccharomyces boulardii CNCM I-745 wspomaga regenerację mikroflory jelitowej po dysbiozie biegunkowej – przegląd. Gastroenterologia kliniczna i eksperymentalna. 2015; 8:237.
5. Kolacek S, et al. Komercyjne produkty probiotyczne: wezwanie do lepszej kontroli jakości. Dokument przedstawiający stanowisko Grupy Roboczej ESPGHAN ds. Probiotyków i Prebiotyków. Dziennik gastroenterologii dziecięcej i żywienia. 2017; 65(1): 117-124.
6. Neut C, Mahieux S i Dubreuil LJ. Wrażliwość szczepów probiotycznych na antybiotyki: czy uzasadnione jest łączenie probiotyków z antybiotykami? Medecine et maladies infectieuses. 2017; 47(7): 477-483.
7. Marteau P, Shanahan F. Podstawowe aspekty i farmakologia probiotyków: przegląd farmakokinetyki, mechanizmów działania i skutków ubocznych. Best Pract Res Clin Gastroenterol 2003 ;17 : 725-740.
8. Numer i tytuł kontroli NIK Najwyższej (Izby Kontroli) z lutego 2017 r.: P/16/078 Dopuszczanie do obrotu suplementów diety.

Enterol® (Saccharomyces boulardii CNCM I-745). SASZETKA: Skład: Jedna saszetka zawiera 250 mg liofilizowanych drożdżaków S. boulardii CNCM I-745 oraz substancje pomocnicze m.in.: laktoza jednowodna, fruktoza, składniki aromatu owocowego: sorbitol, linalol, d-limonen, eugenol, butylowany hydroksyanizol. Postać farmaceutyczna: proszek do sporządzania zawiesiny doustnej. KAPSUŁKA: Skład: Jedna kapsułka zawiera 250 mg liofilizowanych drożdżaków S. boulardii CNCM I-745 oraz substancje pomocnicze m.in.: laktoza jednowodna. Postać farmaceutyczna: kapsułka. 
Wskazania: Leczenie ostrych biegunek infekcyjnych; zapobieganie biegunkom związanym ze stosowaniem antybiotyków; nawracająca biegunka spowodowana zakażeniem Clostridium difficile, jako dodatek do leczenia wankomycyną lub metronidazolem; zapobieganie biegunkom związanym z żywieniem dojelitowym; zapobieganie biegunkom podróżnych. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na subst. czynną lub którąkolwiek subst. pomocniczą, pacjenci z cewnikiem założonym do żyły centralnej, pacjenci w stanie krytycznym lub pacjenci ze znacznie zmniejszoną odpornością, ze względu na ryzyko fungemii. Podmiot odpowiedzialny: BIOCODEX, 7 avenue Gallieni, 94250 Gentilly, Francja

Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.